Ayşe Şasa’nın hayatını konu edinen Ayşe dizisi Tabii’de yayınlandı. Yayınlandığı gün hem Ayşe Şasa ile dostluğum hem de hakkında hazırladığım kitabın verdiği sorumlulukla dizinin tüm bölümlerini izledim. Dizinin senaristliğini İdris Meydi, Furkan Çalışkan ve Osman Nail Doğan yapmış, yönetmen koltuğunda da Osman Nail Doğan var.

Öncelikle dizinin en iyi başardığı konudan bahsetmek istiyorum. Tamamı dönem olan dizinin sanat yönetimi oldukça başarılı. Hem mekân tasarımları hem aksesuar ve kostümler ve de mizanseni destekleyen yardımcı oyuncular açısından atmosfer kurulumu oldukça iyi.

Mizansendeki bu başarının anlatının duygusunu desteklemesi hatta bazı durumlarda var etmesi temel beklentidir. Ne var ki bu başarılı atmosfer kurulumuna rağmen dizide tutarlı bir anlatı bütünlüğünden bahsetmek zor.

Özellikle ilk beş bölümde kendi ritmini var edemeyen bunu yapamadığı için de müziğin itekleyici gücüne fazla yaslanan böylece kendi duygusunu da yitiren bir vodvil kıvamında ilerliyor anlatı. Anlatı ritminin dolayısıyla da ruhunun hissedilmemesi böylesi bir biyografi için ciddi anlamda bir zaafiyete dönüşüyor. Aynı bölümlerde Zafer Algöz’ün hayat verdiği Vecdi Sarar karakteri, Ayşe Şasa’dan fazlasıyla rol çalıyor. Anlatı merkezi Ayşe’nin hikayesinden Vecdi’nin hikayesine kayıyor çoğu zaman.

İlk beş bölüm Ayşe Şasa’nın senarist olarak kendisini var etme çabasına yaslanırken beşinci bölümden sonra içine düştüğü ruhsal çıkmazın yansıması daha fazla görülüyor. Ayşe Şasa’nın benliğindeki şizofrenik bölünmenin baştan beri kendisine eşlik eden Serap’la taşınıyor olduğu yine bu bölümlerde daha bariz ortaya çıkıyor. Bu anlamıyla ilk beş bölüm hareketli bir vodvil kıvamındayken son beş bölüm ana karakterin parçalanmış benliği içerisinden izlenen psikolojik bir drama evriliyor. Her iki türün de ana akım pratiklerini taşıyan, seyirciyi yakalamayı merkezde tutan anlatı formları olduğunun altını çizelim.

Ana hatları ile anlatı biçiminden bahsettiğimiz dizinin içerik noktasında Ayşe Şasa’nın hikayesine ne kadar hakiki yer verdiğine bakalım şimdi. Ayşe Şasa’nın varoluş hikayesini oluşturan katmanların en merkezinde onun hakikate yönelik iştiyakı vardır. Bu iştiyak, diğer tüm katmanlara sızar ve zamanla donatır. O; önce ailesi, sonra içinde bulunduğu çevre ve hatta dizide varoluş mücadelesinin asıl kaynağıymış gibi yansıtılan sinema ile olan bağını da bu uğurda koparır. Arayışının merkezi hakikate olan meylidir. Bu meyil, İbni Arabi’nin işareti ve sonrasında gerçekleşen intisabı ile yerini bulur. Dolayısı ile Ayşe Şasa’yı konu edinecek bir anlatının bu hakikati merkezde tutması beklenir. Aksi halde sinema uğruna savrulan bir karakterin yolunun tesadüfen bir tekkeye düşmesi gibi sığ bir kurgu çıkar ki maalesef dizide de elde kalan bu oluyor.

Dizide Ayşe Şasa’ya dair hakikatin uzağında kalan bir diğer konu da aile ve de çevresi. Şasa ailesi, cumhuriyet modernleşmesi içerisindeki başarısız bir prototip olarak alınabilir. Yeni kurulan Modern Türkiye Cumhuriyeti burjuvazisinin oluşma aşamasında iflas eden ve her şeyini kaybeden bir aileden bahsediyoruz. Şasa ailesine ait teknenin Koç ailesi tarafından satın alınma teşebbüsü bu durumu çok iyi özetleyen bir durumdur. Dizide Şasa ailesinin Türkiye’nin sosyo-politik dönüşümündeki sembolik temsiline yer vermek şöyle dursun ailenin bireylerinin bile dışarda bırakıldığını görüyoruz. Şasa’nın kardeşleri Bekir ve Aziz Şasa dizide hiç yer almıyor. Ayşe Şasa’nın dizi anlatısı içerisinde yalıtılması sadece ailesinden de ibaret değil. Şasa’yı birebir tanıyanlar onun çevresinin genişliğini çok iyi bilirler. Ve bu öylesi bir çevredir ki içerisinde her inanç ve düşünceden insanı bulmak mümkündür. Hem gençliğindeki tanışıklıkları hem de yıllar içerisinde dönüşen hayatının karşısına çıkardığı dostlardan oluşan oldukça geniş bir haledir o. Bu çevre ile telefonda kurduğu iletişimin yaşamının ikinci yarısındaki ağırlığı da ona dair hakikatlerden bir diğeridir.

Bunun gibi birçok soyutlamanın yol açtığı çok eksik bir temsil Ayşe Şasa’nın Ayşe dizisindeki temsili. Çok açık şekilde “Beni asıl mutlu eden senaryolarımdan ziyade kitaplarım” diyen bir insanın hikayesini, senaristlik peşinde tüm benliğini yağmalayan bir karaktere dönüştürmek, bir biyografik anlatıdan beklenecek son şey olsa gerek. Şüphesiz bunun ekip için makul nedenleri vardır. Ayrıca maddi verasetinin tasarrufuna tabii ki hiç kimsenin edeceği bir söz olamaz. Fakat herkese mal olmuş bir şahsiyetin manevi mirasına dair sorular sormak ve de sahip çıkmak onu tanıyan herkesin sorumluluğudur.