Sinema gündeminde birkaç gündür önemli iki konu var; birincisi Los Angeles yangınları ve bu yangınlardan etkilenip etkilenmediği düşünülen Hollywood, ikincisi ise cast ve menajerlik alanında faaliyet gösteren ID İletişim Şirketi’nin kurucusu Ayşe Barım’ın sinema ve dizi sektöründe oyunculuk sisteminde oluşturduğu tekelleşme iddiası.
Birinci konuya dair gündem, Mount Lee tepsinde yer alan ikonik Hollywood yazısının Los Angeles yangınında alevler içerisinde kaldığına dair görüntülerin yayılması ile oluştu. Yangının yeri, görüntüler ve Hollywood stüdyolarının bu yangından etkilendiğine dair bilgilerin dolaşıma sokulmasıyla konu iyice alevlendi. Ne var ki konunun aslı çok geçmeden ortaya çıktı. Alevler içerisinde kalan Hollywood yazısı görüntülerinin yapay zekayla oluşturulduğu anlaşıldı. Tabii bu, bir başına yangının Hollywood’u etkileyip etkilemediğine dair sorulara cevap oluşturmaya yetmedi.
Bölgede yaşayan ve Hollywood’u yakından takip eden Hürriyet Gazetesi yazarı Barbaros Tapan bağlandığı televizyon programında yangınların Hollywood’a doğrudan bir etkisi olmadığını, stüdyoların çok gelişkin yangın söndürme sistemleri ve ekipleri olduğunu, zaten alevlerin buraya uzak kaldığını ifade etti. Ayrıca dijitalleşme ile beraber birçok stüdyonun yangın bölgesinden uzak merkezi noktalara taşındığını ve buradaki yapıların yanan ahşap yapılardan farklı olarak betonarme yapılar olduğunu da ekledi. Fakat sayısı yüz binleri bulan Hollywood çalışanlarının süreçten psikolojik olarak etkilendiğini eğer sinema ve dizi sektörüne bir etkisi olacaksa bunun böyle dolaylı bir etki olacağının altını çizdi.
Los Angeles yanına yönelik gerçekle gerçek olmayan arasındaki tuhaf gerçekliği daha önce de deneyimlemiştik. ABD’nin tüm dünyaya sunduğu o hakikati hiçbir zaman yakalanamayacak tuhaf gerçeklik, ABD siyasetinin paradigma değişimlerinde daha önce de benzer şekillerde karşımıza çıkmıştı. Doksanlardaki Körfez Savaşı’nda CNN eliyle dolaşıma sokulan yeşil ışık gösterisi hiç de göründüğü gibi olmayan bir savaşın similasyonuydu. Aynı şekilde 11 Eylül’de ikiz kulelere çarpan uçak görüntüleri de neye hizmet ettiği bilinse de tam olarak yakalanamayan bir gerçeklik olarak kaldı. Los Angeles yangınları da benzer bir gerçeklik tasarımının merkezinde yer alıyor. Ama bu defa gerçeği çok daha fazla deforme etme gücüne sahip yapay zekâ araçlarıyla. Bu deformasyonun oluşturduğu simülatif gerçekliğin hangi dünyanın kapısını araladığını ise zamanla göreceğiz.
Şimdi gelelim sinema gündeminin ikinci konusuna. Konunun en sade özeti şu: Birçok ünlü oyuncunun menajerliğini yapan Ayşe Barım’ın sektörde çok güçlü bir tekel oluşturduğu, bu tekeli korumak için oyunculara şantaj yaptığı, m0bbing uyguladığı; kendisinin yanında yer alan oyuncuları yüksek bütçelerle dizilere yerleştirdiği, ödüller aldırdığı, olmayanları ise sektörün dışına ittiği iddiası. Bu iddialara dair hakikatler zamanla ortaya çıkacak mı göreceğiz fakat ortada kesin bir hakikat var ki o da şu: Türkiye’de sinema alanında, hangi aşamada, hangi alanda ve yapıda iş yapmaya çalışırsanız çalışın, karşılaşacağınız manzara bu. Hesaplara girmeden hüneri fark edecek, kapılar açacak kaç göz var sektörde?
Çok basit giriş aşamasından bir örnekle somutlaştıramaya çalışayım bu iddiayı. Diyelim ki zihni ve hayal dünyası çok özgün, kalemi çok güçlü bir genç çok iyi bir proje tasarladı. Sadece bu becerisiyle ve eseriyle nereye kadar ilerleyebilir? Yazılan senaryodaki hüneri, yazandaki mahareti görebilecek kaç göz var sektörde. Hadi gördü diyelim, bu gencin çabasını sömürmeden, özgüvenini kırmaya yeltenmeden, bir yol haritası çizebilecek kaç insan var? Örneği alın sektörün tüm alanlarına ve aşamalarına uyarlayın acı gerçeği göreceksiniz. Yapım ilişkilerinde, kurum desteklerinde, festival komitelerinde yani her alanda durum aynı.

Şu durumları hep beraber düşünelim şimdi, bunun Ayşe Barım’la başlayan tartışmaların asıl mahiyetini ve genel manzarayı kavramakta bir nebze katkısı olur belki:
Özgün, iyi bir senaryonun bir yapımcıyla buluşması ve proje sahibinin kontrolünden çıkmadan gerçekleşmesi;
Yetenekli bir oyuncunun sırf yeteneği ile dizilerde, filmlerde kendisine yer edinmesi;
Dizi projelerinin gerek yapımcılar ve gerekse kurumlar tarafından sırf projenin kalitesi baz alınarak hayata geçirilmesi;
Kurumların destek kurullarında, jürilerinde tanıdığı olmayan bir sinemacının film projesinin okunup keşfedilmesi ve desteklenmesi;
Festival komiteleriyle iletişime geçmeden sadece filmini öne süren bir yönetmenin keşfedilmesi, ortaya koyduğu özgün gerçeklik biçiminin kavranabilmesi;
Sivil toplum ve belediye festivallerinde oluşturulan kliklerin network ağı dışından birilerinin festival süreçlerinde yer alması, katkı sunup söz hakkına sahip olması;
Sinema dışında hiçbir derdi olamayan ve kendi çabası dışında bir bağlantısı olmayan bir sinema yazarının, film eleştirmeninin festivallerden akredite alması;
Tüm bunlar Türkiye’de ne kadar mümkündür?
Ayşe Barım olayı, sinema ve dizi sektöründeki tekelleşmelerin sadece bir veçhesidir. Asıl mesele sinemamızda niteliğin hiçbir zaman öne çıkmaması ve bundan dolayı da bir ülke sinemamız olmadığı hakikatinin acı manzarasıdır.
